Hoe vaak heb je het al meegemaakt? Je puber heeft volgende week een toets, maar begint pas de avond ervoor met leren. Of dat werkstuk dat al weken op de planning staat, wordt in een nacht afgeraffeld. Je ziet het aankomen, je waarschuwt, maar niets helpt. En dan komt de stress, de paniek en vaak genoeg ook die teleurstellende onvoldoende.

Uitstelgedrag bij pubers is misschien wel één van de meest frustrerende dingen waar je als ouder mee te maken krijgt. Je weet dat je puber het kan, maar het lijkt alsof hij of zij alles doet behalve wat echt belangrijk is.

Ik neem je mee in wat er achter dit uitstelgedrag zit en ik geef je een concrete oefening die je puber kan helpen om prioriteiten te stellen en écht aan de slag te gaan.

Waarom uitstellen zo hardnekkig is

Uitstelgedrag gaat niet over luiheid. Het gaat over een brein dat nog volop in ontwikkeling is en moeite heeft met het inschatten van tijd, prioriteiten en gevolgen. Je puber wéét dat die toets eraan komt, maar het voelt nog zo ver weg. Er zijn zoveel andere dingen die nu veel leuker, makkelijker of interessanter lijken.

Social media, gamen, met vrienden appen, series kijken… het zijn allemaal activiteiten die direct bevrediging geven. Leren voor een toets? Dat geeft pas over een week resultaat. En dan ook nog eens alleen als het goed gaat. Het puberbrein kiest voor wat nu prettig voelt, niet voor wat later belangrijk is.

Maar wat gebeurt er als dit patroon blijft doorgaan? Je puber gaat achter de feiten aan lopen Er is geen tijd meer voor herhaling, voor het écht begrijpen van de stof. Alles moet snel, snel, snel. De stress stapelt zich op. En die onvoldoendes? Die komen binnen. Niet omdat je puber dom is, maar omdat er gewoon te weinig tijd was om het goed voor te bereiden.

Je puber gaat geloven dat hij of zij het gewoon niet kan. Dat leren toch niks voor hem is. Dat school niet zijn ding is. Het zelfvertrouwen verdwijnt en de motivatie? Die is allang weg.

Het echte probleem achter het uitstellen

Veel pubers hebben geen idee waar ze moeten beginnen. Ze zien een enorme berg aan taken, huiswerk en toetsen en voelen zich overweldigd. Dus doen ze maar niks. Of ze doen wel iets, maar niet de dingen die er echt toe doen.

Ze zijn uren bezig met huiswerk dat morgen moet worden ingeleverd, maar vergeten dat er over drie dagen een belangrijke toets is. Ze maken zich druk om een presentatie die pas over twee weken is, maar besteden geen aandacht aan wiskunde waar ze echt moeite mee hebben.

Het ontbreekt ze aan overzicht. Ze kunnen niet goed inschatten wat belangrijk is en wat dringend is. Dat is een cruciaal verschil.

Want niet alles wat dringend is, is ook belangrijk. En niet alles wat belangrijk is, is ook dringend. Als je puber dat verschil niet ziet, blijft hij of zij reageren op wat het hardst schreeuwt in plaats van te kiezen voor wat écht impact heeft.

De Eisenhower-oefening: leer prioriteiten stellen

Er is een manier om hier anders mee om te gaan. Het Eisenhower-kwadrant is een simpel maar krachtig hulpmiddel dat je puber helpt om taken te verdelen op basis van twee vragen:

  • Is deze taak belangrijk?
  • Is deze taak dringend?

Door deze twee vragen te stellen, ontstaan er vier vakken:

Vak 1: Belangrijk én dringend

Dit zijn de taken die nu echt moeten gebeuren. Denk aan: leren voor de toets van morgen, een werkstuk dat vandaag moet worden ingeleverd, een afspraak die je niet kunt missen.

Vak 2: Belangrijk maar niet dringend

Dit is het gouden vak. Hier zitten de taken die op termijn het grootste verschil maken. Denk aan: op tijd beginnen met leren voor een toets volgende week, een planning maken voor een groot project, oefenen met een vak waar je moeite mee hebt.

Vak 3: Niet belangrijk maar wel dringend

Dit zijn de taken die nu aandacht vragen, maar eigenlijk niet zoveel bijdragen. Denk aan: reageren op elke notificatie op je telefoon, snel even iets opzoeken voor een vriend, meedoen aan elke groepsapp.

Vak 4: Niet belangrijk en niet dringend

Dit zijn de tijdvreters. Denk aan: urenlang scrollen op social media, eindeloos gamen zonder doel, series kijken terwijl er nog van alles moet gebeuren.

Zo doe je de oefening

Pak een vel papier en teken vier vakken. Schrijf bovenaan de twee vakken ‘Dringend’ en ‘Niet dringend’. Schrijf aan de linkerkant ‘Belangrijk’ en ‘Niet belangrijk’.

Laat je puber alle taken opschrijven die deze week moeten gebeuren. Echt alles. Huiswerk, toetsen, afspraken, klusjes, hobby’s, alles.

Ga samen door de lijst en vraag bij elke taak: Is dit belangrijk voor jouw doelen op school? Is dit dringend, moet het snel gebeuren?

Verdeel de taken over de vier vakken.

Kijk nu goed naar vak 2: belangrijk maar niet dringend. Dit zijn de taken waar je puber tijd voor moet maken. Want als je puber hier aandacht aan geeft, verdwijnen veel problemen vanzelf. Er is tijd voor herhaling, voor oefening, voor het écht begrijpen van de stof.

En kijk naar vak 4: niet belangrijk en niet dringend. Hoeveel tijd gaat hier nu in zitten? Wat zou er gebeuren als je puber die tijd anders zou besteden?

Deze oefening geeft overzicht. En overzicht geeft rust. Je puber ziet ineens wat er écht toe doet en kan daar bewust voor kiezen.

Wat gebeurt er als je dit niet doet?

Als je puber blijft reageren op wat het hardst schreeuwt, blijft het uitstelgedrag doorgaan. De stress blijft, de onvoldoendes blijven en het gevoel van falen groeit.

Je puber blijft denken dat leren niet zijn ding is, dat school te moeilijk is, dat het toch niet lukt. En dat is zo zonde. Want het probleem is niet dat je puber het niet kan. Het probleem is dat er geen goede planning en prioritering is.

Door bewust te kiezen voor wat belangrijk is, neemt je puber de regie. Er is tijd voor de dingen die er echt toe doen. Er is ruimte voor herhaling, voor fouten maken, voor leren. En dat geeft zelfvertrouwen.

Wil je meer hulp bij het doorbreken van uitstelgedrag?

In het gratis E-book ‘Je koppie op orde’ krijg je nog meer inzicht in hoe je puber overzicht kan creëren en controle kan krijgen over alle taken en toetsen. Het is een praktische gids vol tips en oefeningen die direct toepasbaar zijn.

En in module 2 van de online leeromgeving van Leer je wijs duiken we nog dieper in het onderwerp. Je puber leert stap voor stap hoe hij of zij een overzicht houdt en met plezier aan de slag gaat. Zonder stress, zonder last-minute paniek en met zelfvertrouwen.

Download hier het gratis E-book Je koppie op orde

Want een goede planning begint met het stellen van prioriteiten. En prioriteiten stellen begint met weten wat belangrijk is.