In dit blog leg ik je uit wat er echt gebeurt als je puber ‘vastloopt’ bij leren. En belangrijker nog: hoe je hem kunt helpen om daar sterker uit te komen. Want die frustratie, dat vastzitten, eigenlijk is het een heel normaal, zelfs noodzakelijk, onderdeel van leren.
Welkom bij de leerkuil.
De leerkuil: als leren ineens moeilijk wordt
De leerkuil is een model dat laat zien hoe leren werkt. Het laat zien dat het normaal is om eerst moeite te hebben met iets nieuws, voordat je het leert. Het lijkt misschien alsof je ‘vastzit’ in een kuil, maar als je doorzet, klim je er sterker en slimmer uit.
Het is een proces dat iedereen doormaakt als je écht iets wilt leren.
Wat gebeurt er eigenlijk als je puber aan een nieuw hoofdstuk begint? Of als er een moeilijke toets aankomt?
In het begin denkt hij misschien: “Ach, dat komt wel goed”. Vol vertrouwen begint hij eraan. Maar dan… dan komt het moment waarop het tegenvalt. De stof is lastiger dan gedacht. De oefenopgaven lukken niet. En voordat je het weet, zit je puber midden in die leerkuil.
En daar zit hij dan. Gefrustreerd, boos en soms zelfs verdrietig. “Ik ben gewoon dom”, hoor je hem zeggen. Of: “Dit ga ik toch nooit snappen”.
Dat is het moment waarop veel pubers opgeven. Ze concluderen dat het niet voor hen is weggelegd. Jij voelt je machteloos, want wat je ook zegt of doet, het lijkt niet te helpen.
Waarom blijft je puber in die leerkuil zitten?
Hier wordt het interessant. Want waarom blijven sommige pubers maar vastzitten in die leerkuil, terwijl anderen er relatief makkelijk uitkomen?
Daar zijn meerdere redenen voor.
Ten eerste: het puberbrein is nog volop in ontwikkeling. De prefrontale cortex, het deel dat helpt bij plannen en doorzetten, is nog niet af. Daarom voelt die frustratie zó groot. Hun emotionele brein neemt de overhand en fluistert: “Dit is te moeilijk, geef maar op”.
Ten tweede: veel pubers hebben nooit geleerd hóe ze moeten leren. Ze kennen alleen maar één manier: van buiten leren. En als dat niet werkt? Dan hebben ze geen plan B. Geen andere strategie. Geen rugzakje vol met verschillende aanpakken.
Ten derde: ze missen vaak het besef dat die leerkuil erbij hoort. Niemand heeft ze ooit verteld dat het normaal is om even vast te zitten. Dat het niet betekent dat ze dom zijn. Dat het juist betekent dat ze aan het leren zijn.
Pubers vergelijken zichzelf constant met anderen. Op social media zien ze alleen maar successen. Klasgenoten die schijnbaar moeiteloos goede cijfers halen. Vrienden die zonder stress door hun schoolwerk heen vliegen.
Wat ze niet zien? Dat die anderen ook in hun eigen leerkuil zitten. Of hebben gezeten. En daar uitkwamen door te oefenen, door te vragen, door door te zetten.
De weg uit de leerkuil: stap voor stap
Gelukkig is er een andere manier. Een manier waarop je puber leert om die leerkuil niet als vijand te zien, maar als vriend.
Want die leerkuil? Die is er om je kind te laten groeien.
Hoe de leerkuil werkt en hoe je puber eruit kan klimmen:
- Start: je denkt dat je het wel kunt
Je puber begint enthousiast aan iets nieuws. Een moeilijke som, een nieuw vak, een presentatie. Hij denkt: “Dit gaat wel lukken”. En misschien gaat het in het begin ook wel goed.
- In de kuil: het wordt lastig
Opeens merk je dat het moeilijker is dan je dacht. Je raakt gefrustreerd. Je denkt: “Ik snap dit niet!”. Dit is het moment waarop veel pubers willen opgeven. Maar juist hier begint het échte leren.
Dit is het keerpunt. Het moment waarop je puber een keuze maakt. Opgeven? Of doorzetten?
- Uit de kuil klimmen: oefenen en doorzetten
Door fouten te maken, hulp te vragen en te blijven oefenen, begin je langzaam te begrijpen hoe het werkt. Stap voor stap leer je iets nieuws. En hier komt jouw rol als ouder om de hoek kijken.
Jij kunt je puber helpen door niet de oplossing te geven, maar door de juiste vragen te stellen. “Wat heb je al geprobeerd?” “Waar loop je precies vast?” “Wie zou je kunnen helpen?”
Door je puber bewust te maken van zijn eigen leerproces, geef je hem tools voor het leven. Want die leerkuil? Die komt hij zijn hele leven tegen. Bij nieuwe uitdagingen, bij lastige situaties, bij momenten waarop het even tegenzit.
- Uit de kuil: succes!
Uiteindelijk lukt het. Je puber begrijpt het, heeft iets nieuws geleerd en voelt zich trots. Nu weet hij dat het de moeite waard was om vol te houden. Dat gevoel van “Ik heb het toch maar gedaan.” Dat is goud waard.
Een voorbeeld uit de praktijk
Neem nou Sanne, 14 jaar. Ze moest een presentatie geven voor geschiedenis. Iets waar ze doodsbenauwd voor was.
Start: Ze dacht: “Een presentatie? Dat doe ik wel even”.
In de kuil: Tijdens het oefenen merkte ze dat ze zenuwachtig was en vergat wat ze wilde zeggen. Ze dacht: “Dit wordt niks!”. Ze wilde het liefst ziek melden op de dag van de presentatie.
Uit de kuil klimmen: Ze oefende vaker. Vroeg tips aan een klasgenoot. Bedacht wat ze moest doen als ze een woord vergat. Ze maakte een spiekbriefje met steekwoorden.
Uit de kuil: Tijdens de echte presentatie lukte het. Niet perfect, maar goed genoeg. En ze was zo trots op zichzelf dat ze had doorgezet.
Wat Sanne leerde ging verder dan alleen die presentatie. Ze leerde dat ze meer kan dan ze dacht. Dat oefenen helpt. Dat hulp vragen slim is en zeker geen teken van zwakte.
Ze leerde dat die leerkuil erbij hoort.
Wat je puber moet onthouden
Als je puber in de leerkuil zit, onthoud dan: het is oké om fouten te maken. Het betekent dat je aan het leren bent.
- Zet door.
- Vraag hulp.
- Geef niet op.
Want die beloning? Die is het waard.
Ik zie het in mijn praktijk steeds weer gebeuren. Pubers die binnenkomen met hangende schouders en weinig zelfvertrouwen. Die denken dat school niet voor hen is weggelegd. Dat ze het gewoon niet kunnen.
Dan leren ze over de leerkuil. Ze leren dat vastzitten normaal is. Ze leren strategieën om eruit te klimmen. Ze leren dat hun brein nog in ontwikkeling is en dat het oké is om het lastig te vinden.
En langzaam maar zeker gaan die schouders omhoog, beginnen die ogen te stralen. Die onvoldoendes worden voldoendes.
Niet omdat ze ineens slimmer zijn geworden. Maar omdat ze geleerd hebben hoe ze moeten leren. Omdat ze een groeimindset hebben ontwikkeld. Omdat ze nu weten dat die leerkuil er niet is om hen te plagen, maar om hen te laten groeien.
Jouw puber verdient het om te stralen
Jij wilt het beste voor je puber. Je wilt dat hij met plezier naar school gaat. Dat hij zelfvertrouwen heeft. Dat hij goede resultaten haalt zonder er urenlang voor te moeten studeren.
Dat kan. Echt waar.
Door je puber te leren over de leerkuil, geef je hem een waardevol inzicht. Een inzicht dat hij zijn hele leven kan gebruiken.
Want die leerkuil komt hij overal tegen. Bij sport. Bij hobby’s. Bij zijn eerste baan. Bij uitdagingen in relaties.
Leren omgaan met die leerkuil? Dat is misschien wel de belangrijkste vaardigheid die je je kind kunt meegeven.
Wil je meer weten over hoe je jouw puber kunt helpen om sterker, zelfverzekerder en succesvoller te worden op school?
Download dan het gratis E-book “Goede schoolresultaten door zelfvertrouwen”.
Hierin lees je precies hoe zelfvertrouwen de fundering is voor succes op school. En hoe je die fundering bij jouw puber kunt versterken.
Want jouw puber is slim genoeg. Hij heeft gewoon de juiste tools nodig om die leerkuil te herkennen, erin te klimmen en er sterker uit te komen.
Laten we samen zorgen dat jouw puber weer gaat stralen.
